شب قدر دقیقا کدام شب است؟

سوال:
براساس صریح قرآن شب قدر فقط یک شب است لذا در بعضی از بلاد اسلامی روز اوّل ماه مختلف است و بحثی که در بعضی از کشورها 23 رمضان است و در بعضی 22 می‌باشد، در این میان تکلیف شب قدر که در نفس الامر فقط یک شب است چیست؟

پاسخ:

ما در قرآن تصریح به اینکه شب قدر در همة نقاط زمین یک شب است نداریم بلکه آنچه داریم این است که قرآن در شب قدر نازل شده مثل اینکه گفته شود: فلان عمل در روز عید قربان باید انجام بشود، خوب همانطوری که از این کلام استفاده نمی‌شود که روز عید قربان در سال یک روز است یا چند روز بلکه از قرائن خارج از این جمله فهمیده می‌شود که روز عید قربان روزِ دهم ذی‌الحجه است همین طور هم از جملة شریفة: إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ استفاده نمی‌شود که شب قدر آیا یک شب در طول سال است یا چند شب بلکه از قرائن خارج از این آیة کریمه استفاده می‌شود که مثلاً شب قدر روز 23 ماه مبارک رمضان است و امّا اینکه شب قدر شب 23 ماه مبارک رمضان در ایران مثلاً است نه شب 23 ماه مبارک رمضان در آمریکا مثلاً ، چنین نصّی وجود ندارد.
بله ممکن است کسی بگوید:
چون برکت لیلة القدر به برکت نزول ملائکه و روح همراه با سلامتی و سلام است و آنها بر حجت خدا در آن زمان (چه حجت خدا حضرت آدم صفیّ الله باشد و چه حضرت امام زمان (عج)؛ نازل می‎شوند و کل امر را بر آنها عرضه می‎کنند لذا مردم در آن شب در حال دعاء و نماز هستند و صاحب الامر مشغول امر نزول ملائکه‎ای است که بر او نازل می‎شوند، پس لیلة القدر شب 23 ماه مبارک رمضان در منطقه‎ای است که حجت خدا جلّ و علا در آنجا قرار دارد.
در جواب این سخن می‎شود این چنین گفت که: «لیلة القدر خیرٌ من الف شهر» شب قدر از هزار ماه بهتر است، چه شب آنجایی باشد که حجت خدا در آنجا قرار دارد و چه شب مکانی باشد که حجت خدا در آنجا حضور ندارد، لکن نزول ملائکه و روح در شب قدر مکانی است که امام ـ علیه السّلام ـ در آنجا حضور دارد. مَثَل لیلة القدر مَثَل شب جمعه می‎شود که فضیلت برای همه دارد و شب جمعة بعضی مناطق با روز پنجشنبه دیگر مناطق همزمان است منتهی در شب جمعه فیوضاتی بر امام ـ علیه السّلام ـ نازل می‎شود که به فکر دیگران هم نمی‎رسد.
و بعبارتی دیگر می‌توان این چنین جواب داد: در شب قدر هر منطقه‎ای ملائکه و روح همه نازل می‎شوند لکن در شب قدرِ منطقه‎ای که امام ـ علیه السّلام ـ حضور دارد کل امور همة مناطق را خدمتش عرضه می‎کنند.
یا گفته شود: ملائکه و روح در شب قدرِ هر منطقه‎ای نازل می‎شوند منتهی در شب قدر منطقة امام ـ علیه السّلام ـ امورِ مربوط به آن منطقه را بر آن حضرت عرضه می‎کنند و در شبِ قدرِ مناطقِ دیگر باز هم بر امام نازل می‎شوند و لکن امور مربوط به آن دیگر مناطق را خدمتش عرضه می‎کنند.
خلاصه کلام اینکه فرض وحدتِ شب قدر مستلزم این است که شب قدر مخصوص ناحیه‎ای خاص از زمین باشد و لو اینکه روزِ شروع ماه مبارک رمضان نسبت به همة نقاط کرة زمین واحد باشد مثلاً فرض کنیم روز 5/ 8/ 1382 هـ .ش باشد چون شب همة نقاط زمین همزمان نیست بلکه انتهای شب یک منطقه و لحظه اول روزش همزمان با لحظه اولِ شب منطقة دیگر است و آنچه از آیه متبادر به ذهن می‎شود این است که شب قدر در هر نقطه‎ای از روی زمین شروعش با اول شب در آن نقطه و پایانش با طلوع فجر در آن نقطه است، نه اینکه شروع شب قدر از اول نقطه‎ای باشد که در آن نقطه شب شروع می‎شود و پایانش طلوع فجر در آخرین نقطه‎ای باشد که شب پایان بپذیرد. مثلاً شروع لیلة القدر از اول شب در نقطة A باشد و همینطور ادامه پیدا کند و هر جا سایة شب می‎رود لیلة القدر هم به همراه او برود تا به آخرین نقطه که در آنجا شب می‌شود برسد و در آنجا توقف کند تا فجر طالع شود و اختصاص شب قدر به ناحیه‎ای خاص شاید هماهنگ با اطلاق روایات که در بابِ اعمال شب 23 ماه مبارک رمضان است نباشد (چون گفتیم: و لو ماه مبارک رمضان یک روز خاص برای همة نقاط زمین شروع بشود ولی چون در زمان شروع و زمان پایان شب با هم اختلاف دارند پس بعضی‎ها اعمال را باید در روز انجام بدهند نه در شب). همچنین با وسعتِ رحمت الهی هم شاید هماهنگ نباشد.
در پایان ذکر این نکته ضروری است که همة آنچه مکتوب شده ذکر احتمالاتی بیش نیست که و لو بعضی از آنها را بشود با ظواهر کتاب یا روایات اثبات کرد منجر به قطع نخواهد شد و در مسائل شرعیة مربوط به شب قدر هر کسی طبق تقلید از مجتهد و مرجع خودش عمل کند ان شاء الله مأجور خواهد بود و الله العالم بحقائق الامور.
خداوندا درب علم را که سقیفه به روی بشر بست خودت با ظهور حضرت حجة بن الحسن ـ علیه السّلام ـ باز فرما

دعا واعمال مخصوصه شب بیست و سوم رمضان

در هدیة الزائر ذکر شده از دو شب قدر سابق افضل است و از احادیث بسیار مستفاد مى‏شود که شب قدر همین است و این شب جهنى است و در این شب جمیع امور بر وفق حکمت مقدر مى‏گردد و از براى این شب غیر از اعمالى که با دو شب سابق شریک است چند عمل دیگر است:

اول: خواندن سوره عنکبوت و روم که حضرت صادق علیه السلام قسم یاد فرموده که خواننده این دو سوره در این شب از اهل بهشت است

دوم: خواندن حم دخان سوم خواندن سوره قدر هزار مرتبه چهارم آنکه تکرار کند در این شب بلکه در تمام اوقات این دعا را اللهم کن لولیک را.

پنجم: بخواند: اللَّهُمَّ امْدُدْ لِی فِی عُمُرِی وَ أَوْسِعْ لِی فِی رِزْقِی وَ أَصِحَّ لِی جِسْمِی وَ بَلِّغْنِی أَمَلِی وَ إِنْ کُنْتُ مِنَ الْأَشْقِیَاءِ فَامْحُنِی مِنَ الْأَشْقِیَاءِ وَ اکْتُبْنِی مِنَ السُّعَدَاءِ فَإِنَّکَ قُلْتَ فِی کِتَابِکَ الْمُنْزَلِ عَلَى نَبِیِّکَ الْمُرْسَلِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتَابِ

ششم: بخواند: اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ فِیمَا تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ وَ فِیمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لا یُرَدُّ وَ لا یُبَدَّلُ أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ فِی عَامِی هَذَا الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ عُمْرِی وَ تُوَسِّعَ لِی فِی رِزْقِی

هفتم: بخواند این دعا را که در اقبال است:
یَا بَاطِنا فِی ظُهُورِهِ وَ یَا ظَاهِرا فِی بُطُونِهِ وَ یَا بَاطِنا لَیْسَ یَخْفَى وَ یَا ظَاهِرا لَیْسَ یُرَى یَا مَوْصُوفا لا یَبْلُغُ بِکَیْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ وَ لا حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ یَا غَائِبا [غَائِبُ‏] غَیْرَ مَفْقُودٍ وَ یَا شَاهِدا [شَاهِدُ] غَیْرَ مَشْهُودٍ یُطْلَبُ فَیُصَابُ وَ لا یَخْلُو [لَمْ یَخْلُ‏] مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَیْنَهُمَا طُرْفَةَ [طَرْفَةَ] عَیْنٍ لا یُدْرَکُ بِکَیْفٍ [بِکَیْفَ‏] وَ لا یُؤَیَّنُ بِأَیْنٍ [بِأَیْنَ‏] وَ لا بِحَیْثٍ [بِحَیْثُ‏] أَنْتَ نُورُ النُّورِ وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ أَحَطْتَ بِجَمِیعِ الْأُمُورِ سُبْحَانَ مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ لا هَکَذَا غَیْرُهُ پس دعا مى‏کنى به آنچه بخواهى.

هشتم: آنکه غیر از غسل اول شب غسلى نیز در آخر شب کند و بدان که از براى غسل و احیاء این شب و زیارت امام حسین علیه السلام و صد رکعت نماز فضیلت بسیار و تاکید شده (شیخ در تهذیب روایت کرده از ابو بصیر از حضرت صادق علیه السلام که فرمود: در شبى که امید مى‏رود شب قدر باشد صد رکعت نماز کن بخوان در هر رکعت قل هو الله أحد را ده مرتبه گفت گفتم فدایت شوم اگر قوت نداشته باشم ایستاده بجا آورم فرمود نشسته بجا آور گفتم اگر قوت نداشته باشم نشسته بجا آورم فرمود بجا آور به همان حالى که به قفا خفته‏اى در فراش خود) (و از دعائم الاسلام روایت است که: حضرت رسول صلى الله علیه و آله در دهه آخر ماه رمضان رختخواب خود را جمع مى‏کرد و کمر خود را محکم مى‏بست براى عبادت و در شب بیست و سوم اهل خود را بیدار مى‏کرد و آنها را که خواب ربوده بود آب به صورتشان مى‏پاشید) و حضرت فاطمه صلوات الله علیها نمى‏گذاشت در این شب احدى از اهلش بخوابد و علاج مى‏فرمود خواب آنها را به کمى طعام و مهیا مى‏کرد آنها را براى احیاء آن شب از روز یعنى امر مى‏فرمود که روز را خواب و استراحت کنند که شب خوابشان نبرد و احیا بدارند و مى‏فرمود که محروم کسى است که از خیر امشب محروم بماند (و روایت شده که: حضرت صادق علیه السلام سخت مریض شده بود چون شب بیست و سوم ماه رمضان شد موالى خود را امر فرمود که حرکتش دادند به مسجد بردند و آن شب را در مسجد بود تا به صبح) علامه مجلسى رحمة الله علیه فرموده که هر مقدار قرآن که ممکن باشد در این شب بخواند و دعاهاى صحیفه کامله را بخواند خصوصا دعاى مکارم الاخلاق و دعاى توبه و روزهاى این شبها را نیز باید حرمت داشت و به عبادت و تلاوت و دعا بسر آورد زیرا که در احادیث معتبره وارد شده است که روز قدر در فضیلت مثل شب قدر است. __________________

یا رقیه بنت الحسین

حاتم که ز جود شهرتی پیدا کرد

تا بر تو رسید سفره اش را تا کرد

قربان دو دست کوچکت بی بی جان

کز خلق گره های بزرگی وا کرد

مهم ترین علامت ظهور

ندای آسمانی در ماه رمضان در شب جمعه ،شب 23 رمضان است (چند ماه قبل از ظهور) که هرگز در مورد آن دچار شک و تردید نشوید گوش فرا دهید و اطاعت کنید و در پایان روز صدای ابلیس لعین بلند می شود که می گوید : فلانی مظلوم کشته شد. با این بانگ نا به هنگام ،گروهی را به شک می اندازد و گروه کثیری با شک و تردید وارد آتش می شوند ، نشانه بانگ جبرئیل این است که به نام قائم (عج) و نام پدرش ندا می کند دختران پرده نشین نیز ، با شنیدن آن خوشحال می شوند و پدران و برادرانشان را تشویق می کنند که خروج کنند . به ناچار این دو صیحه پیش از قیام قائم (عج) شنیده خواهد شد ، یکی از آسمان که صدای جبرئیل امین است و دیگری از زمین که صدای شیطان لعین است.“هنگامی که بانگ آسمانی را بشنوند همانند کسی که بر سرش مرغ نشسته باشد، خشکشان می زند، گردن همه دشمنان خدا در برابر صیحه آسمانی خاضع ومنقاد می شوند. اگر در چیزی هم دچار شک و تردید باشند در مورد صیحه آسمانی هیچ تردیدی نخواهد داشت که به نام پدر و نام اجداد طاهرین او (عج) ندا خواهد شد.کسی که قبلا به آن ایمان آورده بود الآن هم به آن ایمان می آورد . او بانگ آسمانی را می شوند و می فهمد که حق است و آن را تصدیق می کند ... سپس امام صادق (ع) فرمودند: صدای جبرئیل از آسمان است و صدای شیطان از زمین، شما از صدای اولـّی پیروی کنید. مبادا به صدای دومی بگرائید و گول بخورید. بانگ آسمانی حق است و سوگند به خدا که هر قومی به زبان خود آن را می شنود.

وصیت امام علی (ع ) به حسن و حسین

وصیتى از آن حضرت (ع ) به حسن و حسین علیهما السلام هنگامى که ابن ملجم (لعنه الله ) او راضربت زد: نامه 47 نهج البلاغه شما را به ترس از خدا وصیت مى کنم و وصیت مى کنم که در طلب دنیا مباشید، هر چند، دنیا شما را طلب کند، بر هر چه دنیایى است و آن را به دست نمى آورید یا از دست مى دهید، اندوه مخورید. سخن حق بگویید و براى پاداش آخرت کار کنید. ظالم را دشمن و مظلوم را یاور باشید. شما دو تن و همه فرزندان و خاندانم را و هر کس را که این نوشته به او مى رسد، به ترس از خدا و انتظام کارها و آشتى با یکدیگر سفارش ‍ مى کنم . که از رسول خدا (صلى الله علیه و آله ) شنیدم که مى گفت آشتى با یکدیگر برتر است از یک سال نماز و روزه . خدا را، خدا را، درباره یتیمان . مباد آنها را روزى سیر نگه دارید و دیگر روز گرسنه و مباد که در نزد شما تباه شوند. خدا را، خدا را، درباره همسایگان ، همسایگان ، سفارش شده پیامبرتان (صلى الله علیه و آله ) هستند. رسول الله (صلى الله علیه و آله ) همواره درباره آنان سفارش مى کرد، به گونه اى که گمان بردیم که برایشان میراث معین خواهد کرد. خدا را، خدا را، درباره قرآن ، مباد که دیگران در عمل کردن به آن بر شما پیشى گیرند. خدا را، خدا را، درباره نماز، که نماز ستون دین شماست . خدا را، خدا را، درباره خانه پروردگارتان . مباد تا هستید آن را خالى بگذارید که اگر زیارت خانه خدا ترک شود، شما را در عذاب مهلت ندهند. خدا را، خدا را، درباره جهاد به مال و جان و زبان خود در راه خدا، بر شما باد پیوند با یکدیگر و بخشش به یکدیگر و زنهار از پشت کردن به یکدیگر و بریدن از یکدیگر. امر به معروف و نهى از منکر را فرو مگذارید، که بدترین کسانتان بر شما سرورى یابند و از آن پس ، هر چه دعا کنید به اجابت نرسد. سپس فرمود: اى فرزندان عبدالمطلب ، نبینم که در خون مسلمانان فرو رفته باشید و بانگ برآورید که ، امیرالمؤ منین کشته شد. بدانید که نباید به قصاص خون من جز قاتلم کشته شود. بنگرید اگر من از این ضربت که او زده است کشته شوم شما نیز یک ضربت بر او زنید. اعضایش را مبرید، که من از رسول الله (صلى الله علیه و آله ) شنیدم که فرمود: بپرهیزید از مثله کردن حتى اگر سگ گیرنده باشد. پیامبر اسلام صلی الله علیه:انا وعلی ابوا هذه الامه(من وعلی علیه السلام پدران این امت هستیم) شهادت پدر مسلمین وشیعیان جهان تسلیت باد

بیا قدر «قدر» را بدانیم..

شب قدر فرصتی مغتنم و ارزشمند در ماه مبارک رمضان است که ارزش و منزلت آن از هزار ماه بیشتر بوده و انسانهای خداجوی با شناخت دقیق و توکل و توسل به خالق یکتا، برای استفاده هرچه بهتر و بیشتر از این ماه تلاش می‌کنند.

شب قدر از هزار ماه بهتر است و خوب می دانیم که باید از این فرصت ارزشمندی که از سوی خداوند متعال در اختیارمان قرار گرفته بهترین و بیشترین استفاده را بکنیم .

شب قدر شبی است که قرآن به یکباره بر پیامبر اسلام(ص) نازل شد، این شب همچنین زمان تعیین سرنوشت یکساله نیز هست و باید با هوشیاری تمام برای کسب خیرات و برکات معنوی از آن بهره مند شویم .

پس لازم و سزاوار است کسی که دین و نص روشن قرآن و روایات پیامبر(ص) و آل معصوم (ع) را قبول دارد، تمام سعی خود را جهت آمادگی برای اعمال این شب به کار گیرد.

بنابراین لازم است قبل از اینکه بخاطر کوتاهی و از بین رفتن فرصتها خود را ملامت و سرزنش کنیم از موقعیتی که ایجاد شده و زمانی که داریم برای جلب رضایت خداوند و کسب برکات معنوی به منظور تعیین سرنوشتی نیکو نهایت تلاش را داشته باشیم .

در این شب باید بهترینها را از خالق خود خواسته،‌ با قلبی آرام و خلوص نیست، به ذکر و توسل بپردازیم تا نهایت بهره را ببریم و حتی ثانیه ای از آن را بیهوده از دست ندهیم .

احیا و شب زنده داری، قرائت قرآن، قرائت دعای جوشن کبیر، غسل و نماز از جمله آداب عنوان شده برای این شب مبارک و پرخیر و برکت هستند که شایسته است با عنایت به این اعمال و ارزشی که این شب دارد، بهترین و بیشترین فیض را ببریم چنانچه شب قدر را باید قدر دانست .

در این شبها که ارتباط بنده با خالق خود به نهایت رسیده و بی اندازه به خدا نزدیک می شویم و بهترینها را طلب می کنیم، توبه و استغفار نیز از اعمال دیگر است که باید به آن اهتمام ورزید. موضوعی که دغدغه مؤمنان خداجوی بوده و مترصد فرصتی مغتنم هستند تا به این عمل پرداخته و زمان را از دست ندهند چون تا یکسال دیگر، این فرصت وجود نخواهد داشت .